استانداردهای استریلیزاسیون ابزار جراحی

استریلیزاسیون ابزار جراحی:

 

در تمام بیمارستان ها بخشی برای استیل کردن تجهیزات پزشکی و هم چنین استریلیزاسیون ابزار جراحی وجود دارد که بخش CSSD مخفف Central Sterile Services Department یا CSR مخفف Central Sterilization Room است که یکی از مهم ترین و حیاتی ترین بخش های هر بیمارستان به حساب می آید. وظیفه این بخش، استریل کردن تمام تجهیزات پزشکی و جراحی پس از استفاده است که آن ها را شست و شو داده، ضد عفونی و استریل و بسته بندی می کنند تا برای استفاده های بعدی آماده باشند و از انتقال عفونت نیز جلوگیری شود. در واقع می توان گفت بخش CSSD قلب تپنده کنترل عفونت در بیمارستان است و اگر استریل کردن تجهیزات پزشکی و ابزار جراحی به خوبی انجام نشود باعث انتقال عفونت بین بیماران می شود که بسیار خطرناک است.

 

این بخش که واحد استریلیزاسیون مرکزی نامیده می شود دارای تجهیزات پیشرفته ای مانند شست و شوی اتوماتیک، خشک کن های صنعتی، بسته بندی های استریل و انواع اتوکلاو است که از مهم ترین آن ها اتوکلاوهای بیمارستانی کلاس B و پری وکیوم Pre-Vacuum هستند که نقش اصلی را در فرآیند استریل کردن به عهده دارند. بخش CSR بیمارستان بر روی کیفیت خدمات درمانی و ایمنی بیماران تاثیر مستقیم دارد. در این مقاله به بررسی استانداردهای استریلیزاسیون ابزار جراحی و هم چنین نحوه عملکرد واحد CSR و دستگاه اتوکلاو که مهم ترین دستگاه در این زمینه است می پردازیم.

 

 

 

 

اهمیت استریل کردن ابزار جراحی در بیمارستان:

 

استریل کردن تجهیزات پزشکی مختلف به خصوص ابزار جراحی که در بخش اتاق عمل مورد استفاده قرار می گیرند از اهمیت زیادی برخوردار بوده و بسیار حیاتی است زیرا در صورت عدم استریلیزاسیون این تجهیزات، عفونت های بیمارستانی به راحتی بین بیماران انتقال پیدا می کند که می تواند باعث تب، درد، آسیب های بافتی و حتی مرگ بیمار شود. استریل کردن در بیمارستان به روش های مختلفی انجام می شود که ممکن است از تجهیزات مختلف یا مواد شیمیایی استفاده شود.

 

تجهیزات پزشکی مختلف مانند دستگاه اتوکلاو یا فور با استفاده از حرارت، میکروارگانیزم ها را تا حد زیادی از بین می برند. این میکروارگانیزم ها شامل باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها هستند که از بین بردن آن ها باعث کاهش خطر عفونت بیمارستانی شده و از بیمار و پرسنل و به طور کل سلامت عمومی جامعه محافظت می کند. بنابراین برای انجام انواع عمل های جراحی لازم است علاوه بر این که محیط بیمارستان و اتاق عمل کاملا بهداشتی و عاری از میکروارگانیسم ها باشند، تجهیزات و ابزار جراحی نیز به خوبی استریل شوند.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” تجهیزات اتاق عمل ” را مطالعه فرمایید.

 

 

اهداف و وظایف بخش CSR:

 

• استریلیزاسیون ابزار جراحی: در واقع مهم ترین وظیفه این بخش است که تجهیزات را شست و شو داده، ضد عفونی می کند، استریل کامل انجام داده و بسته بندی می کند و در این روند، میکروارگانیسم ها به طور کامل حذف می شوند.
• مدیریت و نگه داری تجهیزات استریل: علاوه بر استریل کردن، این بخش مسئول نگه داری و مدیریت این تجهیزات نیز می باشد که در واقع باید آن ها را به صورت مناسب بست بندی نموده و برچسب گذاری کند و انبارداری صحیح نیز برای آن ها انجام شود.
• تدارکات استریل برای بخش های مختلف بیمارستان: علاوه بر استریلیزاسیون ابزار جراحی در اتاق عمل، بخش های مختلف مانند اورژانس، کلینیک های تخصصی و اتاق های بستری نیز باید از لحاظ استریل کردن تجهیزات و محیط، تامین شده باشند که این وظیفه بر عهده بخش CSSD یا CSR بیمارستان است که باید اطمینان حاصل کند که تمامی این تجهیزات مورد نیاز در زمان لازم به صورت استریل در دسترس کادر درمان قرار می گیرند.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” در بخش اورژانس بیمارستان از چه تجهیزاتی استفاده می شود؟ ” را مطالعه فرمایید.

 

 

 

مراحل کار در بخش استریلیزاسیون ابزار جراحی:

 

فرآیند استریل کردن در بخش CSSD مراحل مشخص و استانداردی دارد که باید مو به مو اجرا شوند که عبارتند از:

• جمع آوری ابزار جراحی آلوده از بخش های مختلف به خصوص اتاق عمل که در ظروف مخصوص به بخش CSR ارسال می شوند
• شست و شو و ضد عفونی کردن اولیه تجهیزات که در دستگاه های شست و شوی اتوماتیک و به کمک شوینده های آنزیمی تمیز می شوند تا خون و مواد آلوده دیگری که روی آن ها هستند پاک شوند
• خشک کردن و بررسی: پس از این که ابزار جراحی شست و شو شدند، خشک می شوند و از نظر سلامت و تمیزی کامل مورد بررسی قرار می گیرند
• بسته بندی کردن: برای استریلیزاسیون ابزار جراحی، ابزارهایی که شسته و خشک شده اند در پک های مخصوص یا کیسه های اتوکلاو قرار می گیرند تا کاملا استریل شود. پس از مرحله بسته بندی، برچسب گذاری نیز انجام می شود که بر روی برچسب ها اطلاعاتی شامل تاریخ استریلیزاسیون و نوع تجهیزات و تاریخ انقضای استریل نوشته می شود. بسته بندی و برچسب گذاری ابزار جراحی بسیار مهم است زیرا نقش مهمی در حفظ استریل بودن تجهیزات تا زمان استفاده دارد.
• استریل سازی: در این بخش در اتوکلاو در دمای حدود ۱۲۱ تا ۱۳۴ درجه سانتی گراد با فشار بخار حدود ۲ بار قرار داده می شوند و زمان هم حدود ۳۰ تا ۶۰ دقیقه بسته به نوع تجهیزات در نظر گرفته می شود. پس از اتمام فرآیند استریلیزاسیون در اتوکلاو، بسته ها باید کاملا خشک و بدون بخار باشند. علاوه بر اتوکلاو بخار، ممکن است از اتوکلاو پلاسما، اتوکلاو اتیلن اکساید و … نیز استفاده شود.
• در نهایت ابزارهای جراحی یا تجهیزات پزشکی استریل، ذخیره سازی و انبار می شوند و در زمان مناسب به بخش های مختلف ارسال می گردند.

 

 

 

چه تکنیک هایی برای استریلیزاسیون ابزار جراحی به کار می روند؟

 

در بخش CSR بیمارستان از تکنیک ها و تجهیزات مختلفی برای استریلیزاسیون ابزار جراحی استفاده می شود که هر کدام مزایا و معایب خود را دارند و بسته به نوع تجهیزات و جنس آن ها مورد استفاده قرار می گیرند. به طور کل تکنیک های استلیزا استریلیزاسیون زیر در بخش CSR به کار می روند:

 

اتوکلاو بخار:

 

این روش متداول ترین و مطمئن ترین روش در استریل کردن ابزار جراحی است که از بخار اشباع تحت فشار و دمای بالا برای از بین بردن میکروارگانیسم ها استفاده می شود. از این روش برای انواع ابزار جراحی، اقلام مصرفی، البسه، ایمپلنت ها و ملحفه های بیمارستانی استفاده می شود. اتوکلاوها معمولا ظرفیت های مختلفی دارند و سیستم هوشمند کنترل دما و فشار دارند تا دقت استریل کردن بالا برود. اما استریلیزاسیون با اتوکلاو بخار معایبی نیز دارد و در واقع برای برخی مواد فلزی یا پلاستیک های حساس به گرما مناسب نیست. هم چنین دوره ماندگاری استریلیزاسیون به وسیله این روش کوتاه است.

 

 

استریلیزاسیون با گرمای خشک:

 

در این روش از آون یا فور استفاده می شود که گرمای خشک برای از بین بردن میکروارگانیسم ها ایجاد می کند و برای پودرها یا برخی تجهیزات فلزی یا پلاستیکی که به رطوبت حساس هستند مناسب است. از معایب این روش این است که تمام میکروارگانیزم ها را نمی تواند از بین ببرد و هم چنین سیکل زمانی طولانی برای استریلیزاسیون لازم دارد.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” استریل کردن تجهیزات پزشکی با فور و اتوکلاو ” را مطالعه فرمایید.

 

 

استریلیزاسیون با گاز اتیلن اکساید:

 

در این روش گاز اتیلن اکساید به ابزار جراحی و تجهیزات مختلف نفوذ کرده و میکروارگانیزم ها را از بین می برد. این روش برای تجهیزاتی مانند پلاستیک ها یا فلزات یا ابزارهای الکترونیکی پیچیده که به گرما و رطوبت اتوکلاو حساس هستند استفاده می شود. اما از معایب این روش سمی بودن گاز اتیلن اکساید است. هم چنین نیاز به تهویه مناسب داشته، هزینه آن بالا است و زمان نسبتا طولانی برای استریل کردن با این روش لازم است. بنابراین این روش بیشتر در تولیدات صنعتی تجهیزات پزشکی به کار می رود.

 

 

استریلیزاسیون با هیدروژن پر اکسید:

 

در این روش هیدروژن پر اکسید با غلظت بالا استفاده می شود تا میکروارگانیزم ها را از بین ببرد. این روش برای استریل کردن ابزار ظریف، برخی موادی که پلاستیکی بوده و به گرما، رطوبت و گاز اتیلن اکسیاد حساس هستند و هم چنین برای آندوسکوپ ها استفاده می شود. البته از معایب این روش هزینه نسبتا بالای آن، نیاز به تهویه مناسب و هم چنین احتمال ایجاد خوردگی در برخی فلزات است.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” آندوسکوپی چیست و چگونه انجام می شود؟ ” را مطالعه فرمایید.

 

 

 

انواع اتوکلاو برای استریلیزاسیون ابزار جراحی:

 

اتوکلاوهای مختلفی در بخش CSSD وجود دارند که بسته به نوع ابزاری که استفاده می شود و حجم کاری بیمارستان مورد استفاده قرار می گیرند:

 

اتوکلاو کلاس B:

 

در واقع پیشرفته ترین اتوکلاو است و رایج ترین دستگاه در استریل کردن ابزار جراحی به حساب می آید. این دستگاه پمپ وکیوم چند مرحله ای دارد که باعث می شود هوای داخل محفظه اتوکلاو قبل از آن که بخار وارد شود کاملا تخلیه شود و خلاء کامل ایجاد شود. از کاربردهای آن می توان به استریل کردن ابزار متخلخل و دارای حفره مانند هندپیس ها، ابزار جراحی و تیوب ها اشاره کرد، خشک کردن سریع و کامل، کنترل دیجیتال و ثبت داده ها و مناسب برای اتاق عمل.

 

 

اتوکلاو پری وکیوم Pre-Vacuum:

 

 این دستگاه نیز مشابه اتوکلاو کلاس B است اما برای حجم بسیار بالا به کار می رود و در واقع کاربرد صنعتی بیمارستانی دارد و آن را می توان به سیستم بخار مرکزی بیمارستان اتصال داد. این دستگاه کنترل دقیق فشار و دما، سیستم ایمنی چند مرحله ای و ظرفیت بالا بین ۲۰۰ تا ۶۰۰ لیتر دارد.

 

 

اتوکلاو پست وکیوم Post-Vacuum:

 

این اتوکلاو برای بعد از چرخه استریل استفاده می شود که با ایجاد خلاء باعث سریع تر خشک شدن تجهیزات شده و مناسب ابزاری است که به رطوبت حساس هستند.

 

 

اتوکلاو درب کشویی یا Sliding Door:

 

این دستگاه در بیمارستان های بزرگ با CSSD متمرکز استفاده می شود که ابزار آلوده از یک سمت آن وارد شده و از سمت دیگر به صورت استریل خارج می شوند.

 

نکات مهم در خصوص استریلیزاسیون ابزار جراحی:

برخی نکاتی که باید در بخش CSR بیمارستان رعایت شوند عبارتند از:

• با توجه به این که این بخش برای ابزار مختلف به خصوص ابزار جراحی مورد استفاده قرار می گیرد بهتر است در نزدیکی اتاق عمل قرار داده شود تا هنگام جا به جا کردن تجهیزات، اتلاف وقت و انرژی رخ نداده و آسیبی نیز به ابزار جراحی وارد نشود
• در بخش CSR باید یک انبار مجزا برای اقلام آلوده و یک انبار مجزا برای اقلام استریل شده وجود داشته باشد
• درب ورودی بخش CSR باید تقریبا ۲٫۲۰ متر باشد تا برانکارد و انواع ترالی از آن به راحتی عبور داده شود
• در این بخش باید یک رختکن برای تعویض کفش و پوشیدن لباس مناسب وجود داشته باشد تا آلودگی به داخل بخش انتقال پیدا نکند
• رفت و آمد افراد مختلف باید محدود و کاملا کنترل شده باشد
• سیستم تهویه بسیار خوبی باید داشته باشد و از تصفیه هوا در آن استفاده شده باشد. دما در این قسمت معمولا به دلیل استفاده از انواع اتوکلاوها بالا است بنابراین باید یک تهویه مناسب وجود داشته باشد تا دما را در محدوده مناسب نگه دارد. در صورتی که از اتوکلاوهای اتیلن اکسیاد یا از هیدروژن پر اکسید استفاده شود باید یک سیستم تهویه جداگانه برای آن ها در نظر گرفته شود
• برای کارکنان باید حتما از گان، کلاه، دستکش، ماسک و کفش مخصوص استفاده شود
• شستن دست های پرسنل قبل از ورود به بخش و هم چنین اسکراب کردن به کمک سینک اسکراب اهمیت زیادی دارد
• محیط بخش CSR و تجهیزات مختلف آن باید به طور مداوم تمیز و ضد عفونی شوند
• لازم است داخل اتوکلاو با استفاده از آزمایشات بیولوژیکی و شیمیایی هفته ای یک بار تست شده و نتیجه آن مورد بررسی سرپرستار قرار بگیرد.

 

 

نکات مهم در خرید اتوکلاو:

 

• بسته به حجم کاری بیمارستان باید ظرفیت مناسب اتوکلاو استفاده انتخاب شود.
• دستگاه باید سیستم وکیوم قوی چند مرحله ای داشته باشد.
• خشک کن داخلی و فیلتر بخار داشته باشد.
• قابلیت انجام تست های اندیکاتور داشته باشد.
• نمایشگر دیجیتال با سطح خودکار داده داشته باشد.
• جنس محفظه اتوکلاو از استیل ضد زنگ L316 باشد.

 

 

جمع بندی:

 

استریلیزاسیون ابزار جراحی یکی از مهم ترین عوامل در کنترل عفونت در بخش اتاق عمل و هم چنین سایر بخش های بیمارستان است که به این منظور از بخش CSSD یا CSR به عنوان قلب سیستم کنترل عفونت بیمارستان استفاده می شود. در این بخش از تجهیزات پزشکی مختلف به خصوص انواع اتوکلاوها به منظور استریل سازی استفاده می شود. علاوه بر این دستگاه فور و سایر مواد شیمیایی نیز برای استریل کردن برخی تجهیزات حساس به رطوبت به کار می روند. بنابراین خریداری مناسب ترین و ایمن ترین اتوکلاو و فور برای بخش CSSD بیمارستان از اهمیت زیادی برخوردار است. انواع اتوکلاو و فور در برندها و مدل های مختلف توسط کارشناسان وب سایت تجهیز سلامت نیکان در اختیار شما قرار می گیرند و می توانید با راهنمایی کارشناسان، مناسب ترین دستگاه را بسته به نیاز بخش CSSD بیمارستان تهیه نمایید.