اسپیرومتری چیست؟

امروزه به دلیل سبک زندگی، آلودگی هوا، فشارهای عصبی و شغلی و مصرف سیگار، بیماری های ریوی شیوع روز افزون دارند. در این شرایط ابزارهای ارزیابی عملکرد ریه از جمله اسپیرومتری در فرآیند تشخیص و درمان بیماری هایی مانند آسم و بیماری مزمن ریوی، برونشیت مزمن و فیبروز ریه جایگاه کلیدی دارد. این ارزیابی منوط به کیفیت دستگاه اسپیرومتری و میزان آگاهی و تخصص کارشناس آن دارد. اسپیرومتر همچنین ظرفیت حیاتی اکسیژن را تعیین می کند و دی اکسید کربن خارج شده از ریه را اندازه گیری می کند و عملکرد هر یک از ریه ها را جداگانه بررسی می کند. برگه ای که در نهایت به عنوان نتیجه تست اعلام می شود اسپیروگرام نام دارد.

اسپیرومتری برای تشخیص چه بیماری هایی انجام می شود؟

اسپیرومتری فقط برای تشخیص بیماری های تنفسی مزمن و شایع مورد استفاده قرار نمی گیرد بلکه برای افراد مختلف که در معرض خطرات بیشتری قرار دارند به عنوان مثال افراد سیگاری، کسانی که در محیط های آلوده شاغل هستند و هم چنین ورزشکاران حرفه ای به عنوان یک روش غربالگری انجام می شود که برای ارزیابی سلامت تنفسی مورد استفاده قرار می گیرد. هم چنین در بیمارانی که جراحی قفسه سینه یا پیوند ریه انجام داده اند اسپیرومتری انجام می شود. بیماری هایی که به طور معمول به کمک اسپیرومتری تشخیص داده می شوند عبارتند از:

• آسم
• فیبروز کیستیک
• آزبستوز
• بیماری انسداد مزمن ریوی COPD
• سارکوئیدوز ریوی
• برونشیت مزمن انسدادی
• آمفیزم
• بیماری های بینابینی ریه
• فیبروز ریه
• اسکلرودرمی با درگیری ریوی
• اختلالات تنفسی ناشی از وزن بالا یا اختلالات ساختاری قفسه سینه
• بررسی بیماران مشکوک به سرطان ریه
• بررسی علت علائم مزمن تنفسی مانند خس خس سینه، سرفه، تنگی نفس و درد قفسه سینه.

فاکتورهای قابل اندازه گیری:

در کنار سنجش حجم و ظرفیت ریه، می توان سرعت خروج گازها از ریه را نیز مشخص کرد. بعضی از اندازه گیری های اسپیرومتری عبارتند از: ظرفیت حیاتی اجباری(FVC) میزان هوایی است که می توانید در هنگام بازدم از ریه خارج کنید. اگر این میزان هوا از حد استاندارد کم تر باشد نشان دهنده تنگی نفس است. از فاکتورهای دیگر حجم اجبار بازدمی(FEV-1) است که برابر با حجم هوایی است که از ریه ها در یک ثانیه خارج می شود و نشان دهنده شدت مشکلات ریوی در بیمار است. از دیگر این فاکتورها می توان به FEF،  PEF، LTN و .. اشاره کرد.

انواع دستگاه اسپیرومتری:

امروزه جهت کاربری های مختلف و اندازه گیری فاکتورهای متفاوت ریوی، انواع مختلف دستگاه های اسپیرومتری ساخته شده است:

• پلتیسموگرافی: این نوع دستگاه در مقایسه با بقیه دستگاه ها، دقت بالاتری در اندازه گیری حجم ریه دارد.
• پنوماتاکومتر: در این مدل از دستگاه با استفاده از اختلاف فشار درون یک بافت سالم، جریان اکسیژن اندازه گیری می شود.
• اسپیرومتر الکتریکی در این دستگاه از مبدل های اولتراسونیک اندازه گیری دم و بازدم انجام می شود و از کانال های یک بار مصرف جریان هوا استفاده می شود.
• اسپیرومتر تشویقی که جهت بهبود عملکرد،تقویت و باز توانی ریه ها استفاده می شود. این دستگاه جهت جلوگیری از چسبیدن ریه ها به یکدیگر کاربرد دارد و در حجم های مختلف عرضه می شود.
• اسپیرومتری آسیاب بادی که ظرفیت اندازه گیری آن ۷۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی لیتر است و برای سنجش ظرفیت اجباری و حیاتی ریه ها استفاده می شود.

تست اسپیرومتری چگونه انجام می شود؟

این تست حدود ۱۵ دقیقه به طور انجامیده و در مطب پزشک یا در بیمارستان انجام می شود. حداقل یک ساعت قبل از تست نباید سیگار استعمال شود. هم چنین حداثل یک روز قبل از تست اسپیرومتری نباید الکل مصرف شود. بهتر است روز آزمایش لباس راحت پوشیده شده و از خوردن غذای سنگین نیز خودداری شود. علاوه بر این در روز آزمایش نباید فعالیت بدنی سنگین انجام شود. بیمار باید داروهای مصرفی خود را به پزشک اعلام کند و پیش از تست، داروهای استنشاقی را مصرف نکند.

برای انجام تست، ابتدا یک گیره مخصوص بر روی بینی قرار داده می شود که سوراخ های بینی را می بندد و بیمار فقط از طریق دهان تنفس می کند. سپس قسمت دهانی که با یک لوله به دستگاه اسپیرومتری متصل است در دهان بیمار قرار داده می شود و بیمار تنفس عمیق انجام می دهد. ممکن است بیمار پس از چند بار تنفس عمیق دچار سرگیجه یا تنگی نفس شود و پزشک این موارد را مدنظر قرار خواهد داد. ممکن است در مواردی پس از یک تست اولیه، پزشک یک داروی باز کننده ریه تجویز کند و تست دوم به فاصله ۱۵ دقیقه از تست اول انجام شود. در نهایت پزشک بررسی می کند که مصرف این دارو چه تاثیری بر برونش های ریه داشته و آیا باعث باز شدن آن ها شده است یا خیر.

در چه شرایطی نباید تست اسپیرومتری انجام شود؟

در برخی شرایط جسمی خاص اسپیرومتری می تواند خطرناک یا غیر ضروری باشد. مهم ترین مواردی که در آن ها نباید تست اسپیرومتری انجام شود عبارتند از:

• بیماری های حاد قلبی یا مغزی به خصوص در افرادی که به تازگی دچار سکته مغزی یا آنوریسم شکمی شده اند که در این افراد در حین تست اسپیرومتری، فشار ناشی از بازدم شدید می تواند عوارض پر خطری را به همراه داشته باشد.
• سوراخ شدن ریه یا پنوموتوراکس که اگر از زمان بهبود پنوموتوراکس کمتر از ۴ هفته گذشته باشد نباید تست اسپیرومتری انجام شود.
• در جراحی های اخیر ناحیه چشم یا شکم به خصوص در افرادی که جراحی آب مروارید یا گلوکوم در ۶ ماه گذشته انجام داده اند یا جراحی شکم و قفسه سینه داشته اند نباید پیش از بهبودی کامل، تست اسپیرومتری انجام شود. زیرا به محل جراحی فشار وارد می کند.
• عفونت های فعال یا تب شدید: اگر بیمار در یک هفته قبل از انجام تست اسپیرومتری عفونت ویروسی یا باکتریایی شدید داشته است توصیه می شود تست انجام نشود. علاوه بر این در سپسیس یا عفونت گسترده در بدن، انجام این تست ممنوع است.

عوارض تست اسپیرومتری:

این تست به طور معمول اگر بیمار شرایط ذکر شده را نداشته باشد عوارض و خطراتی ندارد. اما در بعضی افراد ممکن است در حین انجام تست یا پس از آن عوارضی وجود داشته باشد که این عوارض عبارتند از:

• سرگیجه
• لرزش بدن
• حالت تهوع به دلیل فشاری که بر قفسه سینه وارد می شود
• خستگی و ضعف
• افزایش فشار داخل قفسه سینه، چشم یا سر.

خرید دستگاه اسپیرومتری:

در بازار تجهیزات پزشکی ایران انواع مدل های اسپیرومتری الکتریکی و اسپیرومتر تشویقی در حجم های مختلف یافت می شوند. برندهایی مانند سیبل مد، بایونت، کازمد، ویتالوگراف و … ساخت کشورهای اسپانیا، کره جنوبی، ایتالیا، ایرلند و… که بسته به ویژگی های دستگاه در قیمت های مختلف عرضه می شوند.

بعضی از این دستگاه ها دارای LCD و پرینتر نیز هستند و ضمن نمایش نمودار، قابلیت چاپ آن را نیز دارند، بعضی دیگر به کامپیوتر متصل می شوند و اسپیروگرام و اطلاعات بیمار را در نرم افزار مخصوص نمایش می دهند. هم چنین بعضی از مدل دستگاه ها امکان تهیه نوار الکتروکاردیوگراف یا نوار قلب را نیز دارند.شرکت تجهیز سلامت نیکان شما را در خرید دستگاه اسپیرومتری مشاوره و یاری می دهد.