نوار قلب سه کاناله یا دوازده کاناله؛ انتخاب دستگاه نوار قلب

دستگاه نوار قلب چیست؟

 

دستگاه نوار قلب یا ECG یا الکتروکاردیوگراف برای ثبت و بررسی فعالیت الکتریکی قلب مورد استفاده قرار می گیرد و پزشکان به کمک این وسیله می توانند الگوی ضربان قلب بیمار و وضعیت عملکرد قلب را ارزیابی کرده و انواع بیماری های قلبی را تشخیص دهند. نوار قلب به صورت خطوط و امواج و اعداد بر روی صفحه نمایش دستگاه نمایش داده شده یا بر روی کاغذ مخصوص چاپ می شود که به این شکل فعالیت الکتریکی قلب را نشان می دهد. با استفاده از این نوار، انواع بیماری ها و مشکلات قلب مانند آریتمی یا ضربان قلب غیر طبیعی، بیماری های قلبی مختلف اختلالات الکتریکی قلب و حملات قلبی را تشخیص می دهد. در واقع دستگاه نوار قلب یکی از تجهیزات پزشکی حیاتی در تشخیص و پایش بیماری های قلبی است. در این مقاله به بررسی اطلاعاتی می پردازیم که از طریق دستگاه نوار قلب به دست می آید و دو نوع متداول نوار قلب سه کاناله و دوازده کاناله را معرفی کرده و با یکدیگر مقایسه می کنیم تا به نتیجه مناسب در انتخاب دستگاه نوار قلب برسیم.

چه اطلاعاتی از طریق دستگاه نوار قلب به دست می آید؟

 

گرفتن نوار قلب از بیمار اطلاعات زیادی درباره عملکرد قلب و وضعیت الکتریکی آن به پزشک ارائه می دهد که بر اساس آن ها پزشک می تواند مشکلات مختلف قلبی را تشخیص داده و برنامه درمانی مناسب را برای بیمار تعیین کند. برای گرفتن نوار قلب از بیمار از الکترودهای مخصوصی استفاده می شود که بر روی سطح پوست قفسه سینه قرار می گیرند. الکتروکاردیوگرافی در مطب یا بیمارستان و به صورت غیر تهاجمی و بدون درد در مدت زمان کوتاهی انجام می شود. نوار قلب میزان ضربان قلب را نشان می دهد. علاوه بر این امواجی که بر روی نوار قلب ایجاد می شوند نشان دهنده وضعیت قلب هستند به طوری که پزشک می تواند با شمارش تعداد امواج P یا پیچیدگی های QRS در یک دقیقه ضربان قلب را اندازه گیری کند.

در صورتی که ضربان قلب بیمار نا منظم باشد نشان دهنده آریتمی یا اختلالات ضربان قلب است. علاوه بر این به کمک این دستگاه می توان حملات قلبی را شناسایی کرد که تغییر در امواج ECG به ویژه در موج ST نشان می دهد که در اثر حمله قلبی به عضله قلب آسیب وارد شده است که می تواند نشان دهنده حملات قلبی حاد یا حملات قلبی گذشته باشد. به کمک دستگاه نوار قلب می توان مشکلات زیر را شناسایی کرد:

• آریتمی
• انسداد شریان کرونر
• حملات قلبی
• بزرگ شدن قلب
• مناطق آسیب دیده عضله قلب
• براکی کاردی
• ایست قلبی
• فیبریلاسیون بطنی-دهلیزی
• سندرم ولف- پارکینسون- وایت
• اختلال عملکرد سینوس
• نقص پیس میکر Pace maker
• فلاتر دهلیزی
• تاکیکاردی آسیستول
• بلوک شاخه ای
• ریتم پیوندگاهی تسریع شده
• ریتم تسریع شده بطنی.

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” ضربان قلب نرمال در سنین مختلف چقدر است؟ ” را مطالعه فرمایید.

 

 

کانال های نوار قلب نشان دهنده چیست؟

 

هر یک از ولتاژهایی که از طریق الکترودها ثبت می شود به عنوان یک کانال در چاپ ECG نشان داده می شود. بنابراین هر کانال تفاوت ولتاژ بین دو الکترود را نشان می دهد. اگر ترکیبات مختلف ولتاژهای اندازه گیری شده وجود داشته باشد یعنی کانال های بیشتری نسبت به الکترودهای موجود نمایش داده می شوند. دستگاه های نوار قلب می توانند یک، دو، سه، شش یا دوازده کاناله باشند که دستگاه نوار قلب سه کانال و دوازده کانال از متداول ترین ها هستند. تفاوت اصلی آن ها در تعداد الکترودها و زاویه دیدی است که از فعالیت الکتریکی قلب ایجاد می کنند. در ادامه این دو نوع دستگاه را مورد بررسی قرار می دهیم.

دستگاه نوار قلب ۳ کاناله:

 

در این دستگاه معمولا از ۴ الکترود استفاده می شود که ۳ الکترود برای ثبت سیگنال و یک الکترود زمین وجود دارند. ۳ کانال یا لید Lead مختلف فعالیت الکتریکی قلب را به صورت هم زمان ثبت می کنند که شامل لیدهای I، II، و III هستند. این دستگاه زاویه دید محدودتری از فعالیت الکتریکی قلب ارائه می دهد و کاربرد آن در بررسی های اولیه غربالگری و هم چنین پایش ریتم قلب و تشخیص آریتمی های شایع بوده و در موارد اورژانسی اگر نیاز به بررسی سریع و ساده باشد نیز مورد استفاده قرار می گیرد.

 

در واقع این دستگاه سریع تر و ساده تر به کار می رود. از لحاظ قیمت نیز از دستگاه دوازده کانال قیمت پایین تری دارد. هم چنین در آمبولانس و مطب های کوچک استفاده می شود زیرا به راحتی قابل حمل است. اما اطلاعات کمتری در مورد موقعیت و وسعت آسیب قلبی ارائه می دهد و در تشخیص ایسکمی قلب یا کم خونی قلب و هم چنین سکته قلبی یا آنفارکتوس میوکارد دقت کمتری نسبت به دستگاه ۱۲ کانال دارد.

 

دستگاه نوار قلب ۱۲ کانال:

 

در این دستگاه از ۱۰ الکترود استفاده می شود که ۶ الکترود روی قفسه سینه و ۴ الکترود روی سایر اندام ها قرار می گیرند. این دستگاه ۱۲ کانال یا لید Lead مختلف دارد که فعالیت الکتریکی قلب را به صورت هم زمان ثبت می کنند که این لیدها شامل I، II، III، aVR، aVL، aVF و V1 تا V6 می باشند. این نوع دستگاه نوار قلب دید کامل تر و دقیق تری از فعالیت الکتریکی قلب ارائه می دهد و در تشخیص انواع بیماری های قلبی، تشخیص دقیق ایسکمی قلبی، آنفارکتوس میوکارد، هایپرتروفی بطنی یا بزرگ شدن بطن های قلب و هم چنین تعیین موقعیت و وسعت آسیب قلبی کاربرد مناسبی دارد.

از مزیت های آن می توان به دقت بالا در تشخیص بیماری های قلبی، اطلاعات جامع و کاملی که از فعالیت الکتریکی قلب می دهد و هم چنین بهترین گزینه برای تشخیص ایسکمی و آنفارکتوس میوکارد اشاره کرد. اما این دستگاه نیز معایبی دارد. در واقع گران قیمت تر از دستگاه ۳ کانال است، استفاده از آن پیچیده تر بوده و زمان بر است و هم چنین نیاز به آموزش تخصصی برای تفسیر دقیق این نوار قلب وجود دارد.

چه تفاوت هایی بین نوار قلب ۱۲ کاناله و ۳ کاناله وجود دارد ؟

 

همان طور که گفتیم دستگاه نوار قلب انواع مختلف تک کانال، دو کانال، سه کانال، شش کانال و دوازده کانال دارد اما دو نوع اصلی که پرکاربردترین مدل ها هستند نوار قلب دوازده کاناله و سه کاناله هستند. این دو نوع نوار قلب در موارد بسیاری با یکدیگر متفاوت هستند که باعث می شود هر کدام در شرایط خاصی مورد استفاده قرار بگیرند. الکترودهای نوار قلب ۱۲ کاناله علاوه بر قفسه سینه بر روی سایر نقاط بدن مانند دست ها و پاها قرار داده می شوند. در واقع ۶ الکترود روی قفسه سینه قرار می گیرند و ۴ الکترود اندامی وجود دارند که بر روی دست ها و پاها قرار داده می شود که این ترکیب الکترودها باعث می شود وضعیت الکتریکی قلب از زوایای مختلف و در واقع در ۱۲ جهت مختلف مورد بررسی قرار گیرد.

دستگاه نوار قلب ۳ کانال همان طور که گفتیم ۴ الکترود دارد و این دستگاه در شرایط اضطراری که نیاز به به دست آمدن نوار قلب سریع و کوتاه مدت است مورد استفاده قرار می گیرد. این دستگاه سیگنال های محدودتری را ثبت می کند. به طور کل تفاوت های این دو دستگاه به صورت زیر بررسی می شوند:

کاربردها:

 

هر دو این نوع نوار قلب ها در تشخیص دقیق بیماری های قلبی و بررسی وضعیت بیمار پس از عمل قلبی یا حمله قلبی به کار می روند. علاوه بر این می توانند آریتمی و وضعیت بیماران با شرایط خاص را نیز تشخیص دهند. زمانی که نیاز به بررسی دقیق تر وضعیت به خصوص در بیماران مبتلا به بیماری های قلبی مزمن وجود داشته باشد لازم است از نوار قلب ۱۲ کانال استفاده شود اما در شرایط اضطراری برای بررسی مداوم و سریع به خصوص برای بیمارانی که نیاز به خدمات اورژانسی یا جراحی دارند از نوار قلب ۳ کانال بیشتر استفاده می شود.

 

جزئیات ثبت:

 

سیگنال های قلبی نوار قلب ۱۲ کاناله اطلاعات دقیق تری از وضعیت و حمله قلب ارائه می دهند و جزئیات بیشتری را اندازه گیری می کنند زیرا این دستگاه می تواند تغییرات در سیگنال های الکتریکی را از زوایای مختلف بررسی نماید. اما نوار قلب ۳ کاناله بیشتر برای نظارت سریع و کوتاه مدت بر فعالیت قلب به کار می رود و چون الکترودهای کمتری دارد اطلاعات کمتری نسبت به نوار قلب دوازده کانال ارائه می دهد.

دقت و حساسیت:

 

نوار قلب ۱۲ کاناله دقت و حساسیت بیشتری دارد و سیگنال های الکتریکی را از زوایای مختلف و شرایط گوناگون بررسی کرده و ثبت می کند و می تواند اختلالات خاصی از قلب مانند بیماری های مادرزادی و حمله قلبی را تشخیص دهد. در حالی که نوار قلب ۳ کاناله دقت کمتری دارد و تعداد الکترودهای آن کمتر است و نمی تواند اطلاعات دقیقی از تغییرات ظریف در عملکرد قلب ارائه دهد.

زمان و هزینه:

 

برای انجام نوار قلب ۱۲ کاناله زمان بیشتری نیاز است و تجهیزات بیشتری نیز به کار می رود. علاوه بر این هزینه آن نسبت به نوار قلب ۳ کاناله بیشتر است و با توجه به این که تجهیزات و لوازم بیشتری دارد برای نصب و نگه داری آن به فضای بزرگ تری نیاز است. در حالی که نوار قلب ۳ کاناله در زمان کم تری انجام می شود و هزینه و تجهیزات مورد نیاز آن نیز کمتر است و فرآیند نصب سریع تری هم دارد.

تاثیر تعداد الکترودها در دستگاه الکتروکاردیوگراف:

 

هر چه تعداد الکترودها بیشتر باشد تشخیص دقیق تری انجام می شود. نوار قلب سه کاناله که تعداد الکترودهای کمتری دارد یک مانیتورینگ اولیه را انجام می دهد و می تواند ضربان قلب را اندازه گیری کند، تغییر در ضربان قلب را تجزیه و تحلیل کند و امواج اولیه را نشان دهد. در حالی که در الکتروکاردیوگراف دوازده کاناله که تعداد الکترودهای بیشتری دارد تشخیص دقیق تری اعمال می شود و در واقع تشخیص را در قسمت خاصی از قلب امکان پذیر می سازد.

الکترودهای که برای ثبت نوار قلب به کار می روند باید عملکرد و ویژگی های خاصی داشته باشند و بتوانند سیگنال های الکتریکی را به صورت دقیق و بدون تداخل و نویز اندازه گیری کنند. الکترودهای سطحی بر روی پوست می چسبند و سیگنال های الکتریکی را از سطح بدن دریافت می کنند که این الکترودها معمولا از مواد چسبنده مثل ژل یا چسب های خاص ساخته می شوند که محکم به پوست می چسبند و با توجه به این که الکترودهای نوار قلب دوازده کاناله بر روی قفسه سینه و نقاط دیگر قرار می گیرند علاوه بر قفسه کشیده بر روی دست و پاها نیز باید به صورت کاملا فیکس شده قرار داده شوند. الکترودهای اندامی نسبت به الکترودهای موجود روی قفسه سینه کوچک تر هستند و راحت تر متصل می شوند.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” زمان مناسب برای چکاپ قلب ” را مطالعه فرمایید.

 

 

انتخاب الکترود مناسب:

 

قطر الکترود برای سنین مختلف مانند نوزادان، اطفال و بزرگسالان متفاوت است و برای اطفال و نوزادان الکترودهایی با قطر کم تر طراحی شده است. علاوه بر این برای فیکس کردن الکترود از روش های مختلفی مانند پوارهای مکشی فلزی، الکترودهای فشاری، الکترودهای کلمپی، الکترودهای قفلی و الکترودهای گیره ای استفاده می شود. الکترودها ممکن است قابل استفاده مجدد یا یک بار مصرف باشند که الکترودهای قابل استفاده مجدد دارای پوارهای مکشی فلزی یا گیره هستند، در حالی که الکترودهای یک بار مصرف اغلب قفل شونده فشاری هستند که در الکترودهای یک بار مصرف باید از ژل رسانای الکتریکی استفاده شود. در برخی الکترودها از چسب قوی استفاده شده که می تواند چندین ساعت به پوست بچسبد که این الکترودها بیشتر در بخش مراقبت های ویژه و اتاق عمل استفاده می شوند و می توانند دارای کلمپ یا کانکتور باشند.

 

 

 

انواع الکتروکاردیوگراف:

 

۳ نوع الکتروکاردیوگراف یا نوار قلب وجود دارد که از میان آن ها بسته به این که بیمار چه علائمی دارد و مشکوک به چه مشکل قلبی است نوع مناسب انتخاب می شود:

• الکترو کاردیوگراف در حال استراحت: این دستگاه همان نوار قلب متداولی است که در کلینیک ها و مطب ها استفاده می شود که بیمار در حالت دراز کشیده قرار دارد و نوار قلب گرفته می شود و الکترودها بر روی سینه، بازو و پاها وصل می شوند.
• الکتروکاردیوگراف Stress Test یا تست ورزش: در حالی که بیمار بر روی دوچرخه ثابت یا تردمیل در حال حرکت است از وی نوار قلب گرفته می شود که در این روش، فشار خون و میزان تنفس نیز کنترل می شود و تجهیزاتی مانند دستگاه فشارسنج و پالس اکسیمتر نیز ممکن است در این روش استفاده شوند. از تست ورزش برای تشخیص بیماری های عروق کرونر یا تعیین سطح ایمنی ورزش پس از سکته قلبی یا جراحی قلب استفاده می شود.
• هولتر الکتروکاردیوگراف: در این دستگاه الکترودها به یک دستگاه نوار قلب کوچک متصل هستند که به بدن بیمار مانند یک کمربند بسته می شود و به مدت ۲۴ تا ۴۸ ساعت یا بیشتر، به صورت مداوم نوار قلب را در طول روز در حالتی که بیمار در خانه یا محل کار یا سایر محیط ها فعالیت روزمره خود را دارد اندازه می گیرد. در هولتر ECG الکترودها در مکان های مشخصی روی سینه، دست و پا قرار می گیرند و در نهایت اطلاعات در دستگاه ذخیره می شود تا پزشک بتواند به تفسیر آن ها بپردازد و بهترین روش درمانی را به کار گیرد.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” تجهیزات پزشکی قلب و عروق ” را مطالعه فرمایید.

 

 

خرید دستگاه نوار قلب:

 

دستگاه نوار قلب یکی از مهم ترین تجهیزات پزشکی قلب و عروق است که به منظور تشخیص بیماری ها و اختلالات مختلف قلبی مورد استفاده قرار می گیرد. هنگام انتخاب دستگاه نوار قلب ابتدا باید توجه شود که دستگاه در چه محیطی و برای چه کاربردی استفاده می شود تا از میان دو دستگاه نوار قلب ۳ کاناله و ۱۲ کاناله مناسب ترین انتخاب گردد. در مواردی که نیاز به بررسی های دقیق تر و دید گسترده تری از فعالیت الکتریکی قلب وجود دارد از دستگاه نوار قلب ۱۲ کاناله استفاده می شود. در حالی دستگاه نوار قلب ۳ کاناله کاربرد محدودتری داشته و در مانیتورینگ های اولیه به کار می رود. علاوه بر این به طور کل در خرید دستگاه نوار قلب باید به مواردی مانند سهولت استفاده، تعداد ECG هایی که در سیستم دستگاه ذخیره می شوند، صفحه نمایش بزرگ، امکان نمایش کامل اطلاعات، امکان انتقال اطلاعات و نوع الکترودها و قطعات یک بار مصرف و هم چنین قابل حمل بودن دستگاه توجه شود. کارشناسان شرکت تجهیز سلامت نیکان شما را در خرید مناسب ترین دستگاه نوار قلب راهنمایی می کنند.