اتوکلاو کلاس B، S و N؛ راهنمای انتخاب دستگاه اتوکلاو

دستگاه اتوکلاو چیست؟

 

استریل کردن تجهیزات مختلف در محیط های درمانی مانند بیمارستان، آزمایشگاه و کلینیک های دندانپزشکی اهمیت زیادی در سلامت افراد و جلوگیری از انتقال آلودگی و بیماری و ایجاد عفونت دارد. روش های مختلفی برای استریل کردن تجهیزات پزشکی مختلف مورد استفاده قرار می گیرند که یکی از متداول ترین و موثرترین ها استفاده از دستگاه اتوکلاو است. اتوکلاو انواع مختلف داشته و کلاس بندی های مشخصی برای آن ارائه شده است که هر کلاس دستگاه اتوکلاو برای تجهیزات و ابزار و محیط مشخصی به کار می رود و دانستن تفاوت انواع و کلاس های مختلف اتوکلاو موجب می شود هنگام خرید این دستگاه، مناسب ترین مدل انتخاب شود. اتوکلاو عمل استریل کردن را با کمک دما و فشار بسیار بالا انجام می دهد و مناسب ترین روش برای استریلیزاسیون تجهیزات اتاق عمل و دندانپزشکی است. این دستگاه نسبت به دستگاه فور که فقط با حرارت بالا استریل کردن را انجام می دهد موثرتر بوده و میکروارگانیزم های بیشتری را از بین می برد. در ادامه به بررسی فاکتورهای مهم در انتخاب دستگاه اتوکلاو می پردازیم.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” استریل کردن تجهیزات پزشکی با فور و اتوکلاو ” را مطالعه فرمایید.

اصول استریلیزاسیون با اتوکلاو:

 

در اتوکلاو دما بالا رفته و از بخار آب با فشار بالا نیز استفاده می شود. در واقع یک محیط مرطوب و دارای فشار و دمای بالا ایجاد می شود که بسیاری از قارچ ها، ویروس ها و اسپورها را از بین می برد. در این دستگاه باید ابزاری قرار داده شوند که نسبت به فشار و دمای بالا مقاوم هستند و آسیب نمی بینند. تجهیزاتی که قابل استریل کردن در اتوکلاو نباشند باید در دستگاه فور یا آون قرار داده شوند. در اتوکلاو می توان انواع داروها، محیط های کشت، پروتز دندان، ابزار دندانپزشکی و لوازم فلزی آزمایشگاه ها و اتاق عمل ها و هم چنین روپوش ها و لباس های اتاق عمل را استریل کرد.

 

 

 

کلاس بندی دستگاه اتوکلاو:

 

برای انتخاب اتوکلاو مناسب لازم است با کلاس بندی آن آشنا باشیم و بسته به تجهیزاتی که لازم است استریل شوند مناسب ترین دستگاه را انتخاب نماییم. لوازمی که در اتوکلاو قرار داده می شوند ممکن است جامد، مایع، پارچه ای، حفره دار یا بسته بندی شده باشند و اگر در دستگاه کلاس مناسب قرار نگیرند به درستی استریل نشده و احتمال انتقال عفونت را بالا می برند. اتوکلاوهای مورد استفاده در مراکز پزشکی و آزمایشگاهی در ۳ کلاس بندی N، B و S موجود هستند که در ادامه هر کدام توصیح داده شده است. این تقسیم بندی بر اساس عملکرد، قطعات جانبی و کاربرد آن است.

 

 

اتوکلاو کلاس N:

 

این اتوکلاو که Non-porous نامیده می شود ساده ترین نوع اتوکلاو است که ظاهری مانند زودپز و سطلی شکل دارد و برای استریل کردن تجهیزات جامد و بدون پوشش به کار می رود. در این دستگاه خلاء ایجاد نمی شود بنابراین نمی توان تجهیزات پیچیده را در آن استریل کرد. در این دستگاه حرارت در سراسر محفظه آن به طور یکنواخت توزیع می شود که از آسیب به موادی که در آن قرار می گیرند جلوگیری می کند. به همین دلیل می توان طیف گسترده ای از مواد مانند محیط کشت، ظروف فلزی و شیشه ای، ابزار پلاستیکی و نمونه های آزمایشگاهی آلوده را در آن استریل کرد. این دستگاه برای استریل کردن لوازم حفره دار و سوراخ سوراخ مناسب نیست و به همین دلیل Non-porous نامیده می شود. اتوکلاو کلاس N مناسب مطب های کوچک با حجم کاری کم و کلینیک هایی است که ابزار حفره دار برای استریل کردن ندارند. از ویژگی های این اتوکلاو می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• بدنه مقاوم و ساخته شده از استیل ضد زنگ با پوسس رنگ الکتروستاتیک که در برابر خوردگی مقاوم است
• این نوع دستگاه اتوکلاو سیستم کنترل دقیق میزان آب مخزن، دما و فشار دارد
• سیستم ایمنی آن باید پیشرفته و دقیق باشد تا از وجود مشکلات مختلف که به دستگاه آسیب وارد می کنند جلوگیری کند و در صورتی که مشکلی ایجاد شد عملکرد دستگاه را به صورد اتوماتیک متوقف نماید
• این نوع اتوکلاو در حجم های مختلف تولید می شود و دما را از ۱۱۰ تا ۱۳۵ درجه سانتی گراد تنظیم می کند
• این دستگاه باید قابلیت تنظیم زمان استریلیزاسیون تا ۱۰۰ دقیقه داشته باشد.

 

 

 

اتوکلاو کلاس B:

 

دستگاه اتوکلاو کلاس B با عنوان Pre-Vacuum نیز شناخته می شود و می تواند خلاء کامل ایجاد کند. این دستگاه برای استریل کردن انواع تجهیزات جامد، پارچه ای، بسته بندی شده و حفره دار به کار می رود. بر خلاف اتوکلاو کلاس N، این نوع اتوکلاو برای استریلیزاسیون ابزار جراحی پیچیده و تجهیزاتی که باید کاملا خشک شوند مناسب است. این دستگاه می تواند قوی ترین استریلیزاسیون را انجام دهد و به دلیل خلاء که ایجاد می کند و هوا را کاملا حذف می نماید برای استریل کردن بسیاری از تجهیزات پزشکی، دندانپزشکی و آزمایشگاهی به کار می رود. با ایجاد خلاء در محفظه دستگاه اتوکلاو کلاس B، بخار به تمام نقاط تجهیزات می رسد و حتی سوراخ های بسیار ریز را نیز استریل می کند. سیکل عملکرد این دستگاه بسیار سریع است که باعث می شود در مراکز درمانی با حجم کاری بالا به خوبی استفاده شود. در برخی اتوکلاوهای کلاس B که به آن ها اتوکلاو پلاسما گفته می شود به جای آب از آب اکسیژنه برای استریل کردن استفاده می شود. بیشترین کاربرد این دستگاه در دندانپزشکی است اما در اتاق عمل و مطب متخصص زنان و زایمان نیز کاربرد زیادی دارد.

اغلب اتوکلاوهای کلاس B اطلاعات را در خود ذخیره می کنند. هم چنین می توانند به USB Drive مجهز باشند که باعث می شود امکان انتقال اطلاعات به کامپیوتر وجود داشته باشد. اتوکلاوهای کلاس B به شکل های گوناگون درون استوانه یا داخل چهارگوش ساخته می شوند تا از فضا استفاده بهینه به عمل آید. در انواع جدید این اتوکلاو از صفحه نمایش لمسی و هم چنین پرینتر حرارتی استفاده شده است. علاوه بر این دستگاه دارای سیستم قفل مکانیکی درب است که باعث می شود در حین کار دستگاه از بسته بودن درب آن اطمینان حاصل شود. این دستگاه اتوکلاو دارای سیستم کالیبراسیون فشار و دما بوده و سیستم خنک کننده نیز دارد. اتوکلاو کلاس B در حجم های مختلف تولید می شود و استریل کردن را در ۴ سیکل پشت سر هم انجام می دهد که به شرح زیر می باشند:

• سیکل اول: تجهیزات مختلف در دمای ۱۲۱ درجه سانتی گراد با فشار ۱٫۲ بار به مدت ۱۵ دقیقه همراه وکیوم قرار می گیرند.
• سیکل دوم: در این سیکل نیز دما ۱۲۱ درجه سانتی گراد است و مدت زمان لازم براس استریل کردن بدون وکیوم ۱۵ دقیقه است.
• سیکل سوم: تجهیزات در دمای ۱۳۴ درجه سانتی گراد و فشار ۲٫۱ بار به مدت ۳ دقیقه همراه وکیوم قرار داده شوند تا استریلیزاسیون کامل صورت گیرد.
• سیکل چهارم: در این سیکل دما و فشار مشابه سیکل سوم بوده و در مدت زمان کوتاهی انجام می شود به همین دلیل به آن سیکل سریع گفته می شود.

 

اتوکلاو کلاس S:

 

این دستگاه اتوکلاو Single-Wrapped نیز نامیده می شود و از نظر عملکرد مابین اتوکلاو N و B قرار دارد. سیستم تخلیه هوای درون محفظه آن از اتوکلاو کلاس N پیشرفته تر بوده و چند سیکل اعمال فشار بخار دارد. اما استریل کردن تجهیزات توسط آن نسب به اتوکلاو کلاس B محدودیت بیشتری دارد. در واقع این دستگاه به اتوکلاوهای کلاس N و B شباهت هایی دارد و می تواند وظایف هر دو گروه را انجام دهد و ابزار جامد، بدون پوشش، پارچه ای، کاغذی و مواد نساجی را استریل کند. این دستگاه برای ابزار پزشکی و داروسازی مناسب نیست. این اتوکلاو برای استریلیزاسیون تجهیزات سوراخ دار مناسب است.

 

 

 

انواع دستگاه اتوکلاو:

 

اتوکلاوها بسته به محیطی که در آن استفاده می شوند به سه دسته تقسیم می گردند:

• اتوکلاو آزمایشگاهی: این دستگاه در آزمایشگاه های شیمی، زیست شناسی و میکروبیولوژی به کار می رود و محیط کشت، ابزار مختلف آزمایشگاهی و زباله های عفونی را استریل می کند.
• اتوکلاو بیمارستانی: این دستگاه اتوکلاو براس استریل کردن ابزار جراحی، لباس های بیمارستانی، ملحفه ها و تجهیزات مورد استفاده در بخش های مختلف بیمارستان و اتاق عمل استفاده می شود.
• اتوکلاو دندانپزشکی: این دستگاه در مطب دندانپزشکی به کار رفته و انواع ابزار دندانپزشکی مانند فورسپس، آینه و توربین ها را استریل می کند.

علاوه بر انواع ذکر شده، اتوکلاوها به دو صورت درب از رو به رو و درب از بالا تولید می شوند. اتوکلاو درب از رو به رو مانند جعبه است که برای استفاده از آن نیاز به تجربه و مهارت وجود دارد و آب درون خود را به بخار تبدیل کرده و دمای استریل کردن آن قابل تنظیم است. در استفاده از اتوکلاو درب از بالا نیز نیاز به مهارت وجود دارد و در این دستگاه کنترل مستمر دما و فشار صورت می گیرد.

 

 

نحوه کار با دستگاه اتوکلاو بیمارستانی:

 

در دستگاه اتوکلاو بیمارستانی استریل کردن دارای ۳ مرحله است:

• زمان اولیه یا Preheating time
• زمان استریلیزاسیون یا Sterilization time
• زمان خشک شدن یا Drying time

 

علاوه بر این برنامه استریل کردن شامل مراحل زیر است:

• آب گیری
• پیش خلاء
• افزایش دما
• استریل کردن
• تخلیه
• پس خلاء
• خشک شدن
• یکسان سازی
• پایان کار.

 

پیش از کار با این دستگاه لازم است تمام مدل های دستگاه تحت آزمون شیمیایی و میکروبی قرار گرفته باشند تا از درستی عملکرد دستگاه اطمینان حاصل شود. ۳ تست زیر در چنین مواردی انجام می شوند:

• اندیکاتور بیولوژیکی و میکروبی EZ test که برای کنترل بار اعم از بقچه بندی شده یا نشده انجام می شود
• تست Bowie-dick و تست PC برای کنترل تجهیزات
• اندیکاتور شیمیایی بخار Cross-checks و ۱۲۱/۱۳۴ C برای کنترل پک های بیمارستانی.

 

 

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” استانداردهای استریلیزاسیون ابزار جراحی ” را مطالعه فرمایید.

 

 

 

دستگاه اتوکلاو دندانپزشکی:

 

دستگاه اتوکلاوی که در استریل کردن تجهیزات دندانپزشکی با آب تحت فشار و دمای بالا استفاده می شود می تواند تمام میکروب ها، باکتری ها، ویروس ها و قارچ ها را از بین ببرد و به این ترتیب از انتقال عفونت جلوگیری کند. همان طور که قبل تر هم اشاره شد اتوکلاوهای مورد استفاده در مطب های دندانپزشکی از نوع کلاس B هستند که از کلاس N پیشرفته تر بوده و با ایجاد خلاء کامل باعث می شوند ریزترین و عمیق ترین بخش های تجهیزات نیز استریل شوند. سرعت استریلیزاسیون این اتوکلاوها بسیار بالا است.

 

 

دستگاه اتوکلاو آزمایشگاهی:

 

اتوکلاوهایی که در محیط های آزمایشگاهی مورد استفاده قرار می گیرند اغلب از کلاس N هستند که به کمک آن ها می توان ظروف شیشه ای و تجهیزات آزمایشگاهی مختلف را استریل نمود. در این نوع اتوکلاو با توجه به ابزاری که در آن قرار می گیرند استریل کامل صورت گرفته و از عفونت جلوگیری می شود. در صورتی که نیاز به استریل کردن تجهیزات و مواد پیچیده و حفره دار باشد لازم است از کلاس B استفاده شود. در واقع اتوکلاو کلاس N بیشتر برای استریل کردن سطوح خارجی به کار می رود.

 

 

 

خرید دستگاه اتوکلاو:

 

اتوکلاوها بسته به کلاس آن ها، حجم و ویژگی هایی که دارند قیمت گذاری می شوند. اتوکلاوهای کلاس B که پیشرفته تر بوده و سیستم خلاء کامل دارند و برای استریل کردن تجهیزات پیچیده به کار می روند قیمت بالاتری نسبت به کلاس N و S دارند. علاوه بر این حجم بیشتر دستگاه، داشتن پرینتر حرارتی و حافظه داخلی و هم چنین قابلیت اتصال به کامپیوتر از مواردی است که بر روی قیمت تاثیر می گذارد. دقت دستگاه و داشتن سنسورهای دقیق برای اندازه گیری دما و فشار از جمله فاکتورهای افزایش قیمت دستگاه اتوکلاو است. لازم است توجه شود که این قیمت ها تحت تاثیر نوسان ارز و بازار تجهیزات پزشکی متغیر هستند.

 

 

 

جمع بندی:

 

دستگاه اتوکلاو یکی از مهم ترین تجهیزات مورد استفاده در زمینه استریل کردن وسایل در آزمایشگاه ها، مراکز درمانی و مطب دندانپزشکی است. کلاس بندی های N، B و S این دستگاه و آشنایی با ویژگی های هر کدام باعث می شود بسته به محیطی که دستگاه در آن استفاده شده و تجهیزاتی که برای استریل شدن در آن قرار می گیرند بهترین نوع اتوکلاو انتخاب و خریداری شود. در غیر این صورت عفونت به شکل صحیح کنترل نمی شود. انواع دستگاه اتوکلاو در مدل ها و کلاس های مختلف توسط شرکت تجهیز سلامت نیکان در اختیار شما قرار می گیرند و کارشناسان سایت آماده هستند تا شما را در انتخاب دستگاه اتوکلاو راهنمایی کنند.