آپنه تنفسی چگونه درمان می شود؟

آپنه تنفسی چیست؟

یکی از شایع ترین مشکلات تنفسی که به دلایل مختلف از جمله اضافه وزن به خصوص در آقایان رخ می دهد آپنه تنفسی یا Sleep Apnea است. این اختلال که انواع مختلفی دارد موجب قطع شدن روند تنفسی بیمار هنگام خواب می شود که در این حالت، اکسیژن به اندازه کافی به بدن نمی رسد. در واقع با تکرار آپنه در طول خواب، اکسیژن رسانی بارها در طول خواب مختل شده و به مغز و سایر اندام های بدن، اکسیژن کافی نمی رسد. در نتیجه با عدم پیگیری و درمان این بیماری، انواع بیماری های قلبی، ریوی و مغزی رخ می دهد و مشکلات غیر قابل جبرانی را به همراه خواهد داشت. علاوه بر اضافه وزن، عوامل دیگری مانند مصرف سیگار و الکل، سن بالا، فشار خون و دیابت می توانند موجب ابتلا به آپنه شوند. در این مقاله انواع و درمان آپنه تنفسی را مورد بررسی قرار می دهیم.

 

انواع آپنه تنفسی:

آپنه تنفسی یا آپنه خواب به طور کل در سه نوع انسدادی، مرکزی و ترکیبی رخ می دهد که در ادامه آن ها را بررسی می کنیم:

آپنه انسدادی خواب:

این نوع آپنه در شرایطی رخ می دهد که راه تنفسی بیمار مسدود شده باشد که این مسدود شدن در اثر شل شدن عضلات پشت گلو که ممکن است به صورت ناقص یا کامل رخ دهد، اتفاق می افتد. بنابراین در این حالت، اکسیژن کافی به ریه ها نمی رسد و عضلات تنفسی نیز عملکرد درستی نخواهند داشت. این نوع آپنه بیشتر در افراد دچار اضافه وزن دیده می شود زیرا در اثر اضافه وزن، در اطراف گردن بیمار چربی اضافه ایجاد می شود که موجب مسدود شدن و فشرده شدن راه هوایی می گردد. هم چنین در افرادی که دارای لوزه های بزرگ هستند راه هوایی هنگام خواب حالت بسته شده پیدا می کند. موارد دیگری مانند داشتن زبان بزرگ و انحراف بینی نیز به ایجاد آپنه انسدادی کمک می کنند.

 

آپنه انسدادی ممکن است ۵ تا ۳۰ بار در ساعت رخ دهد و این عدد نشان می دهد که در صورت عدم تشخیص و درمان این بیماری، در طول خواب بیمار، اکسیژن کافی به مغز و سایر اندام ها نمی رسد و علاوه بر این که خستگی و عدم هوشیاری در طول روز را برای بیمار به همراه دارد، می تواند منجر به انواع بیماری های قلبی و مغزی مانند انواع سکته شود. هم چنین افرادی که دچار آپنه انسدادی هستند اغلب خروپف می کنند و قفسه سینه آن ها نیز سریع تر حرکت می کند. از علائم این نوع آپنه می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• خروپف
• قطع تنفس
• احساس خفگی در طول خواب
• تغییر وضعیت بدن در طول خواب به صورت مکرر
• بیدار شدن های مکرر
• تعریق شبانه
• سردرد صبحگاهی به دلیل کمبود اکسیژن
• خشک شدن دهان و گلو پس از بیدار شدن
• خستگی در طول روز
• مشکلات جنسی
• سخت بیدار شدن
• تحریک پذیری
• افسردگی و استرس.

 

این نوع آپنه می تواند در کودکان هم رخ دهد که علائم زیر را به همراه دارد:

• تعریق شبانه
• شب ادراری
• احساس خفگی در خواب
• دندان قروچه
• خواب آلودگی در طول روز
• حرف زدن در خواب
• بی قراری در خواب
• خروپف.

آپنه مرکزی:

این نوع آپنه نسبت به آپنه انسدادی کمتر رخ می دهد و به دلیل اختلال عملکرد مغز ایجاد می شود. در این نوع آپنه، فرمان لازم برای تنفس از طرف مغز به عضلات تنفسی ارسال نمی شود. بنابراین بیمار تنفس نمی کند و قطع تنفس در طول خواب برای وی رخ می دهد. این نوع آپنه بیشتر در آقایان و سنین بالای ۶۵ رخ می دهد و اضافه وزن نیز می تواند یک عامل موثر در ایجاد آن باشد. علاوه بر این فاکتورهای زیر نیز احتمال ابتلا به آپنه مرکزی را افزایش می دهند:

• افرادی که دچار آسیب ساقه مغز شده اند
• مصرف داروهای مخدر ضد درد مانند متادون
• کم کاری تیروئید
• نارسایی کلیوی
• فشار خون بالا
• پارکینسون
• آسیب های مغزی مانند آنسفالیت
• ضربه مغزی
• سکته مغزی
• سندرم تخمدان پلی کیستیک
• دیابت نوع ۲
• آسم
• بیماری انسداد مزمن ریوی.

 

در اثر آپنه مرکزی نیز علائمی همانند آپنه انسدادی رخ می دهد مانند خستگی در طول روز، سخت بیدار شدن، سردرد صبحگاهی، ضعیف شدن حافظه. علاوه بر این آپنه مرکزی و آپنه انسدادی ممکن است هم زمان رخ دهند که در این صورت آپنه ترکیبی ایجاد می شود.

برای درمان آپنه خواب به چه دکتری مراجعه کنیم؟

پزشک متخصص مغز و اعصاب، تشخیص و درمان آپنه خواب را انجام می دهد. با مراجعه به پزشک، بیمار از علائم خود گزارشی به وی می دهد و با تشخیص احتمال وجود آپنه، انجام تست خواب یا پلی سومنوگرافی برای بیمار تجویز می شود. برای انجام تست خواب لازم است بیمار یک یا دو شب در کلینیک خواب حضور داشته باشد تا با استفاده از تجهیزات پزشکی تخصصی مانند پالس اکسیمتر، فاکتورهایی مانند الگوی تنفس، ضربان قلب، اکسیژن، فعالیت الکتریکی مغز و حرکات چشم بیمار در طول خواب به صورت مداوم مورد بررسی قرار گیرد. پس از انجام این تست، آپنه بیمار و نوع آن تشخیص داده می شود و بسته به شدت این بیماری، پزشک متخصص روند درمانی مناسب را برای بیمار تجویز می کند. برای درمان آپنه خواب از روش های بسیار متنوعی استفاده می شود که در ادامه به هر کدام از آن ها می پردازیم.

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” تست خواب چیست و چگونه انجام می شود؟ ” را مطالعه فرمایید.

 

 

درمان آپنه تنفسی:

هر کدام از روش های زیر در درمان آپنه تنفسی ممکن است به صورت جداگانه یا ترکیبی مورد استفاده قرار گیرند:

دستگاه سی پپ:

یکی از اولین روش های درمان آپنه تنفسی استفاده از فشار هوای مثبت است که راه هوایی بیمار را در طول خواب باز نگه می دارد. این فشار هوای مثبت با استفاده از دستگاه های کمک تنفسی مختلف تامین می شود. یکی از اصلی ترین این دستگاه ها، دستگاه سی پپ CPAP است. سی پپ از مشتقات دستگاه ونتیلاتور است که یک فشار هوای مثبت مداوم و بدون تغییر برای بیمار ایجاد می کند و هنگام دم بیمار، موجب باز نگه داشتن راه تنفسی می شود. در واقع در حالتی از این دستگاه استفاده می شود که بیمار در انجام عمل دم دچار مشکل باشد و عمل بازدم را به خوبی انجام دهد. در دستگاه سی پپ، هوای محیط توسط موتور دستگاه به درون آن کشیده شده و فشار آن تا میزان مورد نظر افزایش داده می شود. سپس پس از رطوبت پیدا کردن این هوا و هم چنین جدا کردن آلودگی ها و گرد و غبار از هوا، از طریق ماسک سی پپ و بای پپ که بر روی صورت بیمار قرار دارد به سیستم تنفسی وی رسیده و راه تنفسی را باز نگه می دارد. فشار هوای تنظیم شده در دستگاه را پزشک متخصص تعیین می کند و پس از تنظیم آن به هیچ عنوان نباید این فشار هوا تغییر داده شود، زیرا در روند درمان آپنه اختلال ایجاد می کند. بازدهی استفاده از دستگاه سی پپ برای درمان آپنه تنفسی حدود ۷۰ تا ۹۰ درصد است.

دستگاه بای پپ:

یکی دیگر از روش های استفاده از فشار هوای مثبت برای درمان آپنه خواب استفاده از دستگاه بای پپ BiPAP است که این دستگاه نیز از مشتقات ونتیلاتور می باشد. این دستگاه از سی پپ پیشرفته تر بوده و برای دم و بازدم بیمار، دو سطح فشار مختلف ایجاد می کند که در صورتی که آپنه تنفسی بیمار شدت زیادی داشته باشد از دستگاه بای پپ استفاده می شود. درصد موفقیت آن نیز همانند سی پپ ۷۰ تا ۹۰ درصد است. دو فشار ذکر شده برای دستگاه بای پپ نیز بر اساس تست خواب توسط پزشک متخصص تعیین می شود. دستگاه APAP نیز دستگاهی مشابه بای پپ و سی پپ است که الگوی تنفس بیمار را تشخیص داده و فشار هوای مورد نیاز را به صورت اتوماتیک تعیین می کند و به این شکل، راه هوایی بیمار را باز نگه می دارد. در این دستگاه یک فشار هوای ثابت تنظیم نمی شود، بلکه خود دستگاه، فشار هوا را بر اساس الگوی تنفس بیمار تشخیص داده و تنظیم می کند.

به منظور اطلاعات بیشتر، مقاله ” تفاوت دستگاه سی پپ و بای پپ چیست؟ ” را مطالعه فرمایید.

 

دستگاه دهانی برای درمان آپنه خواب:

در صورتی که آپنه شدید نباشد، از دستگاه های دهانی Oral Appliances و Denture-like Devices برای درمان آپنه تنفسی استفاده می شود که موقعیت فک و زبان بیمار را در طول خواب را تنظیم می کنند و در حالتی قرار می دهند که از بسته شدن راه تنفسی جلوگیری می شود. برخی بیماران ممکن است در استفاده از این دستگاه، درد و ناراحتی فک را تجربه می کنند که لازم است تنظیمات دندانی برای آن ها انجام شود و بیمار به مرور به دستگاه عادت می کند، اما به طور کل استفاده از این دستگاه ها نسبت به دستگاه های تولید کننده فشار هوای مثبت راحت تر است و بیمار راحت تر با آن تطبیق پیدا می کند، زیرا در استفاده از بای پپ و سی پپ، یک فشار هوای مداوم ممکن است برای بیمار ناخوشایند باشد و هم چنین ماسک سی پپ و بای پپ که دائم در طول خواب بر روی صورت بیمار است، یک وسیله اضافی و ناراحت تلقی شود. درصد موفقیت دستگاه های دهانی برای درمان آپنه تنفسی ۵۰ تا ۷۰ درصد است.

قرص برای آپنه خواب:

در شرایطی ممکن است پزشک مغز و اعصاب، داروهایی را برای درمان آپنه تنفسی تجویز نماید که ممکن است به تنهایی یا در کنار تجهیزات تنفسی و دهانی به کار روند. از جمله این داروها می توان به استازولامید، داروهای خواب آور و تئوفیلین اشاره کرد. این داروها می توانند تنفس بیمار را تحریک کنند یا موجب تنظیم سیستم عصبی وی شوند، به خصوص در صورتی که بیمار به آپنه مرکزی دچار شده باشد. در حالتی که دستگاه های دهانی موجب درمان آپنه تنفسی نشوند از روش تحریک عصبی Neurostimulation استفاده می شود که سیگنال های عصبی مناسب را به عضلات تنفسی بیمار ارسال کرده و موجب تنظیم تنفس در طول خواب می شود. موفقیت این روش ۶۰ تا ۸۰ درصد است.

عمل جراحی برای درمان آپنه خواب:

عمل جراحی در واقع آخرین روشی است که به آن مراجعه می شود؛ با توجه به ریسک ها و عوارضی که تمام عمل های جراحی دارند، اگر سایر روش های درمان آپنه تنفسی موفقیت آمیز نباشند از این روش استفاده می شود. در درمان آپنه مرکزی، دستگاهی به نام Remede system به شکل یک ایمپلنت به کمک جراحی در قسمت زیر پوست قفسه سینه بیمار قرار می گیرد که تحریک عصبی انجام داده و موجب تنفس طبیعی بیمار می شود. علاوه بر این، در درمان آپنه انسدادی، برداشتن لوزه ها و آدنوئیدها توسط عمل جراحی در افرادی که لوزه و آدنوئید بزرگی دارند موجب باز ماندن راه تنفسی شده و از آپنه جلوگیری می کند. هم چنین ممکن است ساختار دهان و فک با کمک جراحی اصلاح شود یا بافت اضافی گلو و سقف دهان برداشته شود تا از بسته شدن راه هوایی جلوگیری شود. عمل انحراف بینی نیز به درمان آپنه تنفسی کمک می کند.

درمان خانگی آپنه خواب:

درمان های خانگی که برای از بین بردن آپنه تنفسی استفاده می شوند بیشتر به صورت تغییر در سبک زندگی هستند که به شرح زیر می باشند:

• ترک سیگار: زیرا سیگار موجب التهاب راه تنفسی و شدت پیدا کردن آپنه می شود
• عدم مصرف داروهای آرام بخش و الکل: این دو فاکتور، شل کننده عضلات گلو هستند و آپنه را تشدید می کنند، بنابراین عدم مصرف آن ها از آپنه جلوگیری می کند.
• کاهش وزن: با توجه به این که داشتن وزن بالا به ایجاد آپنه کمک می کند، با کاهش وزن به کمک رژیم غذایی سالم و داشتن فعالیت ورزشی منظم، می توان از فشار بر روی گلو و ایجاد آپنه جلوگیری کرد.
• در افرادی که با خوابیدن به پهلو دچار آپنه و خروپف می شوند، تغییر وضعیت بدن در طول خواب و استفاده از بالش ها و دستگاه های مخصوص به کاهش آپنه کمک می کند.

جمع بندی:

آپنه یک مشکل بسیار شایع است که در صورت عدم تشخیص و درمان آپنه تنفسی، قطع مکرر تنفس در طول خواب ادامه پیدا کرده و مشکلات قلبی و مغزی را ایجاد می کند. بنابراین در افرادی که علائم آپنه را در خود مشاهده می کنند، توصیه می شود به سرعت به پزشک مغز و اعصاب مراجعه نمایند و روند درمانی مناسب را طی کنند. در غیر این صورت مشکلات و بیماری های متعددی ممکن است رخ دهند که در بسیاری از موارد قابل جبران نیستند. از میان روش های درمان آپنه تنفسی، دو دستگاه سی پپ و بای پپ بسیار متداول و موثر هستند. این دو دستگاه در مدل ها و برندهای مختلف توسط شرکت تجهیز سلامت نیکان به شما ارائه می شوند و می توانید با راهنمایی کارشناسان این شرکت، مناسب ترین دستگاه را به قیمت روز دریافت نمایید.